محمد حسن خان اعتماد السلطنه
1876
تاريخ منتظم ناصرى ( فارسى )
لشكرنويسى سرافراز شد - ايوان طلاى ناصرى كه در روضهء مقدّسهء رضوى سلام اللّه عليه حسب الامر بنا كرده و به اهتمام عضد الملك متوليباشى زيور اتمام يافته معزى اليه را به ازاى اين خدمت بزرگ به اعطاى يك قبضه عصاى مرصّع مفتخر فرمودند - محمود خان پسر ميرزا فضل اللّه وزير نظام به منصب سرتيپى از درجهء سيّم سرافراز شد - محمّد باقر خان سرتيپ سيّم ولد محمّد خان اميرتومان به سرتيپى دويّم سرافراز گرديد - حسينقلى خان سرتيپ قورت بيگلو به نشان و حمايل سرتيپى دويّم نايل آمد - موكب همايون در اواخر شهر ذيقعدة الحرام عزيمت سفر مازندران نموده روز عيد اضحى در شهر سارى نزول اجلال فرمود و از آنجا به ساير ساحات و نقاط مازندران تشريففرما شده بعد به فرحآباد و بندر ميانكاله و كنار دريا تشريف برده سفاين و مأمورين دولت روس كه از طرف آن دولت محض احترام و تعظيم ذات همايون پادشاهانه در كنار دريا حاضر شده بودند به حضور همايونى مشرّف شده دربارهء هريك از آنها بذل مرحمت و اعطاى نشان على قدر مراتبهم فرمودند و اعتماد السلطنه از طرف دولت ضيافت شايانى از آنها نمود - بالجمله موكب همايون تا آخر اين سال تشريففرماى ساحات مازندران بود . ( چين ) - جنگ سخت با ياغيان نيانفئى - عزل فرمانفرماى نانكن كه با فرنگيها عداوت داشت - بناى معبد كاتوليكى به توسط فرانسهها در پكن پايتخت . ( ژاپن ) - باز شدن بنادر اساكا ، و هيگ براى اهالى خارجه به موجب عهدنامهها - مأمورين دولت فرانسه را در يد پايتخت در كمال احترام پذيرفتند - قرارنامهء اين دولت با دول انگليس و فرانسه و اتائونى و پئىبا « 1 » در باب دريافت صدپنج از قيمت اجناس واردهء آنها به ژاپن و در باب تعيين نرخ مسكوكات دول مزبوره و تعيين حقوق اهالى ژاپن در دول خارجه - معاهدهء تجارتى با ايطاليا - جنگ داخله - نقار ما بين دايموسها كه عبارت از اعيان و نجباى مملكت باشد - جنگ ما بين طيقون پادشاه جسمانى و شاهزاده شواچو - فوت طيقون و برقرار شدن شاهزاده متباشى به جاى او - زلزله و يانقين در يوكوهوما .
--> ( 1 ) . در متن : پئى .